با امپراتور اتريش - هنگرى ، از راه هنگرى ( مجارستان ) عازم استانبول شد و در پايتخت عثمانى با سلطان عبد الحميد ملاقات و گفتگو كرد و از راه درياى سياه و بندر پتى « 1 » و تفليس و بادكوبه و درياى خزر به ايران بازگشت و آخر ماه رجب سال 1290 قمرى به تهران رسيد . سفر دوم ناصر الدين شاه به‌طور غيررسمى در سال 1295 هجرى ( 1878 ميلادى ) صورت گرفت . در اين سفر حاجى ميرزا حسين خان سپهسالار صدراعظم و امين السلطان و چند تن از شاهزادگان قاجار همراه شاه بودند . شاه در جمادى الاولى سال 1295 هجرى از راه تفليس و ولادى قفقاز و مسكو و پترزبورگ و برلين به پاريس رفت و از راه اتريش و روسيه به ايران بازگشت ( 25 رجب سال 1295 هجرى ) . سومين سفر شاه به اروپا كه آخرين سفر او به خارج از ايران بود از 1306 تا 1307 هجرى « 2 » ( 1889 ميلادى ) و به‌طور غيررسمى صورت گرفت و شاه از كشورهاى اروپاى مركزى و غربى بازديد كرد و در اين سفر امين السلطان همراه شاه بود . * * * سفرهاى ناصر الدين شاه به اروپا و مطالعه در وضع حكومت كشورهاى اروپا ، او را به ادامه‌ى اصلاحاتى كه قبل از سفر به اروپا آغاز نموده بود ، ترغيب كرد . شاه ايران ميل داشت دست به يك سلسله اصلاحات در امور ادارى كشور بزند و حاجى ميرزا حسين خان سپهسالار نيز مردى تجددطلب و از پيروان مكتب اميركبير و طرفدار كسب تمدن جديد اروپايى بود . اما مشاهده‌ى وضع كشورهاى اروپا و ملاقات ناصر الدين شاه با امپراتوران روسيه و آلمان و اتريش كه در آن عصر مظهر استبداد كامل و از مقتدرترين سلاطين عصر خود بودند ، اين انديشه را در شاه ايران به وجود آورد كه چگونه و از چه راه مىتواند قدرت سلطنت را هرچه بيشتر در سراسر كشور خود بسط دهد . ناصر الدين شاه كه خود يك بار مورد توطئه و سوءقصد چند تن از طرفداران باب قرار گرفته و در سفر دوم خود به اروپا در برلين با سوءقصد نسبت به جان گيوم اول امپراتور آلمان « 3 » مواجه شده بود ، به خيال خود براى آن‌كه دريچه‌ى اطمينانى براى رژيم استبداد مطلقه خود به‌وجود آورد ، ظاهرا از استبداد خويش كاست و به سبك ممالك اروپا در سازمان سياسى و ادارى ايران تغييراتى داد و به اقتباس بعضى از مظاهر

--> ( 1 ) - Poti بندر روسيه در كنار درياى سياه در ناحيه قفقازيه . ( 2 ) - از 12 شعبان 1306 تا 24 صفر 1307 هجرى قمرى . ( 3 ) - اين سوءقصد به وسيله‌ى يكى از سوسياليست‌هاى آلمان صورت گرفت ولى امپراتور جان به سلامت برد .